ریشه های رقابت ایران و عربستان در منطقه

ریشه های رقابت ایران و عربستان در منطقه به قلم سپهر سید سجادی ایران و عربستان به عنوان دو قدرت منطقه ای موثر در حوزه خاورمیانه و خلیج فارس همواره در رقابتی تنگا تنگ با یکدیگر قرار داشته اند. مسایل چندی زمینه ساز این رقابت شده است که عمدتا در دو حوزه ژئو پلیتیک و ایدئولوژیک محدود میگردد. کشور ایران بواسطه وجود عواملی که از لحاظ ژئو پولیتیک قابل بحث است در رقابت با عربستان سعودی قرار دارد، "ایران سومین کشور دارنده نفت جهان و دهمین کشور از حیث تنوع معادن میباشد. کشور ایران دومین دارنده گاز و مس جهان پس از روسیه وشیلی میباشد و علاوه بر این وجود ذخایر غنی اورانیوم،طلا،آهن و ذغال سنگ به برتری ایران نسبت به عربستان سعودی صحه می گذارد. کشور ما از تنوع اقلیمی گسترده ای برخوردار بوده و سرزمینی چهار فصل با استعداد کشاورزی بالا می باشد ، در حالی که عربستان سعودی با قرار گرفتن در مسیر کمربند خشک جهان  کشوری صحرایی با آب و هوایی گرم و خشک میباشد و این موضوع تنوع محصولات کشاورزی عربستان را محدود کرده است. وجود مرزهای طولانی آبی(1295 کیلومتر) در خلیج فارس و اشراف بر تنگه هرمز ،جایی که 65 درصد انرژی جهان از آنجا عبور میکند، موقعییتی ممتاز به ایران اده است. کشورهای ایران و عربستان سعودی از لحاظ ایدئولوژیک نیز رقبایی سرسخت محسوب میشوند، عربستان به عنوان قلب اسلام سنتی و سرزمین وحی  با تاکید بر نوعی مرکزیت بواسطه وجود حرمین شریفین عرصه یکه تازی وهابیون سعودی کی باشد و ایران به عنوان خواستگاه اسلام سیاسی با وجود نوعی حس برتری فرهنگی و تاریخی به عنوان سیاسی ترین کشور مسلمان جهان داعیه دار  رهبری  مسلمانان جهان میباشد و از لحاظ ایدئولوژیک عرصه را بر عربستان تنگ نموده. به هر روی رقابت دو قدرت فوق الذکر گاه همراه با نوعی تنش و گاه در سایه همکاری در جریان بوده و این موضوع بلحاظ تاریخی در چهر دوره خود را نشان داده است. در اولین دوره که شامل سالهای پیش از انقلاب اسلامی است رفتارهای مسالمت آمیز و در عین حال رقابت جویانه در کسب رهبری منطقه شکل دهنده روابط دو کشور بوده است. در دوره دوم که سالهای 1357 تا 1359 را شامل میشود رفتارهای خصمانه از سوی رژیم آل سعود در واکنش به صدور انقلاب اسلامی از سوی ایران تصویر ساز روابط دو کشور بود. دوره سوم روابط دو کشور در پی اتخاذ سیاستهای تنش زدایی از سوی ایران روابط را به سمت همگرایی سوق داد و نهایتا دوره چهارم مراودات دو کشور در پی کسب شناخت از موقعیت متزلزل عربستان نزد ایالات متحده پس از یازده سپتامبر به نزدیکی دو کشور انجامید. در پایان میتوان نتیجه گرفت که عوامل ژئوپولیتیک و ایدئولوژیک علی رغم اهمیت فوق العاده در مقابل خواست دولتهای در تضعیف یا تحکیم روابط در جایگاه پایین تری قرار دارد و از طرف دیگر شناخت ماهیت جهان پیرامون از سوی نخبه گان  می تواند عوامل دیگر را تحت الشعاع قرار داده و یا از تاثیر گذاری آنها بکاهد. به قلم: سپهر سید سجادی منابع: 1.نعمت الهی ،همایون"ژئوپولوتیک" دسترسی در www.aftab.ir 2."موقعیت ژئوپولوتیک ایران" دسترسی در    www.nashriat-ps.com 3."ایران و عربستان رقبای دیرینه" دسترسی در:  www.3nasl.com 4.حافظ نیا،محمدرضا"تحول در روابط ایران و عربستان" دسترسی درwww.ensani.ir 5.پور طالب،روح الله"مسائل ژئو پولینیکی خلیج فارس"،ماهنامه خلیج فارس،تهران نشر مرکز مطالعات خلیج فارس